Дар остонаи бузургдошти Ҳаким Абулқосим Фирдавсӣ, номи ӯ танҳо ёдовари як шоир нест; балки тадоъигари ҳофизаи муштараки миллатҳоест, ки қарнҳо бо забони порсӣ зистаанд, гиристаанд, ҷангидаанд ва ишқ варзидаанд. Фирдавсӣ ривоятгари шукуҳи вожаҳо шуд, ки аз Хуросони бузург бархост ва то Балху Бухоро, Ҳироту Самарқанд, Кобулу Теҳрон, дар ҷони мардум реша давонд.
«Шоҳнома» танҳо як асари адабӣ нест; ойинаест, ки форсизабонон чеҳраи фарҳангӣ ва таърихии хешро дар он мебинанд. Ҳар ҷо сухан аз озодагӣ, вафодорӣ, ҷавонмардӣ ва дифоъ аз иззати инсон бошад, ради пои сухани Фирдавсӣ низ дида мешавад. Аз замзамаи модарон дар шабҳои зимистонии рустоҳои Бадахшон гирифта то нақли достонҳои Рустам дар қаҳвахонаҳои Хуросон ва декламатсияҳои адабӣ дар донишгоҳҳои Теҳрону Душанбе, ҳама нишон медиҳад, ки «Шоҳнома» ҳанӯз зинда аст ва нафас мекашад.
Фирдавсӣ қаҳрамононашро танҳо барои як сарзамин наёфарид; ӯ устураҳое офарид, ки ҳар форсизабон метавонад бахше аз рӯҳи худро дар онҳо пайдо кунад. «Рустам» танҳо паҳлавони Систон нест; рамзи устувории мардумонест, ки дар сахттарин рӯзгор қомат хам накарданд. «Сиёвуш» танҳо як шоҳзодаи афсонавӣ нест; ривояти покӣ ва мазлумиятест, ки дили ҳар инсонро дар ҳар ҷуғрофиёи форсизабон меларзонад. «Таҳмина», «Фарангис» ва «Гурдофарид» низ тасвири занонеанд, ки хирад, шуҷоат ва вақорро дар ҳофизаи фарҳангии ин ҳавзаи тамаддунӣ ҷовидона карданд.
Рози мондагории Фирдавсӣ дар ҳамин аст, ки забонро ба пуле барои пайванди дилҳо табдил кард. Дар рӯзгоре, ки марзҳои сиёсӣ миёни миллатҳо фосила меандозад, «Шоҳнома» ҳанӯз мардуми форсизабонро гирди як суфраи фарҳангӣ менишонад; суфрае, ки дар он вожаҳо бӯи таърих, ҳувият ва ҳамдилӣ медиҳанд. Вақте наврасе дар Кобул байте аз «Шоҳнома» мехонад, ё донишҷӯе дар Душанбе дар бораи Рустам пажӯҳиш мекунад ва ё ҳунарманде дар Шероз саҳнае аз набардҳои устуравиро ба тасвир мекашад, дар ҳақиқат риштаи нонамоёне аз ҳамбастагии фарҳангӣ миёни дилҳо танида мешавад.
Фирдавсӣ забони порсиро танҳо ҳифз накард; ба он вақор ва иқтидор бахшид. Ӯ собит кард, ки вожа метавонад аз шамшер мондагортар бошад ва фарҳанг аз ҳар қудрате пойдортар. Шояд ба ҳамин далел аст, ки пас аз ҳазор сол ҳанӯз номаш бо эҳтиром ва ишқ бар забонҳо ҷорист ва «Шоҳнома»-аш ҳамчунон бар тоқчаи хонаҳои форсизабонон ҷой дорад.
Бузургдошти Фирдавсӣ танҳо посдошти як шоир нест; таҷлил аз мероси муштараке аст, ки миллатҳои форсизабонро ба ҳам наздик нигоҳ доштааст. Меросе, ки ёдоварӣ мекунад фаротар аз марзҳо ҳанӯз метавон дар сояи забон ва адаб эҳсоси хешовандӣ кард; ҳамон хешовандии амиқе, ки Фирдавсӣ бо вожаҳои ҷовидонааш барои ҳамеша дар қалби таърих сабт кард.
